Centeringgroepen: Winst voor moeder, kind en de samenleving
Inzetten op preventie van problemen tijdens en na zwangerschap. Dat klinkt zinvol voor moeder en kind. Maar wat levert het economisch gezien op, zeker later? Verloskundige en onderzoeker Marlies Rijnders onderzocht het voor het CenteringZwangerschap zorgmodel, ook wel bekend als prenatale groepszorg.
‘Door CenteringZwangerschap zijn zwangeren beter voorbereid op de bevalling en het ouderschap’, vertelt Marlies Rijnders, verloskundig onderzoeker. ‘Verloskundigen ervaren dat ze meer tijd hebben om rustig verder te praten en kennen hun cliënten veel beter.’
Economisch voordeel
Inmiddels biedt ruim een derde van de Nederlandse verloskundepraktijken de groepsbijeenkomsten aan. ‘Daarom waren we benieuwd of de werkwijze ook op lange termijn gezondheidswinst en dus economische voordelen zou opleveren.’
Het CenteringZwangerschap zorgmodel vervangt – na de eerste controle – de individuele afspraken met een verloskundige. Een groep zwangeren komt onder leiding van een verloskundige en een co-begeleider 8 á 9 keer bijeen. Tijdens deze bijeenkomsten worden de medische controles gedaan door de verloskundige, en wisselen zwangeren en verloskundigen doormiddel van ontwikkelde activiteiten ervaringen en informatie uit over allerlei onderwerpen rond de zwangerschap en het aanstaand ouderschap: prenatale screening, gezond leven, relaties, taakverdeling, bevalling, enzovoorts.
“CenteringZwangerschap heeft effect op het gezondheidsgedrag van zwangeren”
Verschillen
Nederland kent het Centering Zorgmodel sinds 2012, een van origine Amerikaanse methodiek, aangepast aan de Nederlandse situatie. Met het LUMC en verloskundepraktijken keek TNO naar verschillen tussen zwangeren die een-op-een-zorg hebben gekregen van een verloskundige versus zwangeren die deelnamen aan CenteringZwangerschap.
‘CenteringZwangerschap blijkt effect te hebben op gezondheidsgedrag’, constateert Rijnders. ‘De zwangeren gebruiken minder alcohol, roken minder, bewegen meer, starten vaker met borstvoeding en hebben minder vaak een hoge bloeddruk.’
Voordelen voor gezondheid
Op lange termijn kunnen deze positieve effecten gevolgen hebben voor de gezondheid. ‘Vrouwen hebben later in hun leven bijvoorbeeld minder kans op hart- en vaatziekten en door de borstvoeding hebben hun kinderen minder vaak astma, blijkt uit de literatuur. Dat is vanuit individueel oogpunt natuurlijk een geweldige winst. Maar wat betekent het economisch gezien voor de zorgkosten?’
De positieve gezondheidseffecten werden daarvoor doorgerekend naar zorgkosten op lange termijn. En vergeleken met de investering van de verloskundigen, die met zijn tweeën een groep draaien, soms een ruimte moeten huren en meer tijd vrijmaken voor een groep dan de 15 minuten per keer die ze anders individueel aan een zwangere besteden.
Later minder zorggebruik
Wat bleek? Rijnders: ‘CenteringZwangerschap kost iets meer dan individuele zorg per zwangere, maar levert in de loop van het leven 133 euro op, omdat zowel moeder als kind door gezondheidswinst later minder zorg afnemen. De zorgverzekeraar profiteert dus op termijn.’
Daarom is er uiteindelijk in 2024 door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een tarief gekomen voor verloskundigen om CenteringZwangerschap aan te kunnen bieden.
“De werkwijze levert individuele én economische voordelen op”
Doorgaande lijn
Ondertussen heeft Rijnders ook een andere wens voor ouders en kinderen. In 2014 werd ook CenteringOuderschap geïntroduceerd in de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), waarbij kersverse ouders de gebruikelijke consultatiebureauzorg ontvangen voor hun kind, maar ook met elkaar praten over opvoeding en ouderschap, onder leiding van een jeugdverpleegkundige (of jeugdarts). ‘Graag zou ik zien dat de CenteringZwangerschapgroep meteen door kan als CenteringOuderschapgroep’, zegt Rijnders. ‘Bovendien kun je de jeugdverpleegkundige dan eerder bij ouders introduceren – een warme overdracht.’
‘Nu stopt het een en start het consultatiebureau (de JGZ dus) meestal pas 6 weken na de bevalling met een Ouderschapsgroep. Vaak is dat niet dezelfde groep als in de zwangerschap, ook omdat ouders naar verschillende consultatiebureaus gaan, afhankelijk van hun woonplek.’
‘Zo’n doorgaande lijn past goed bij de eerste 1000-dagen aanpak van Kansrijke Start, stelt de onderzoeker. ‘En hoe mooi zou het zijn als je al direct na de bevalling alle vragen en onzekerheden kunt bespreken, niet alleen met professionals maar ook met andere ervaringsdeskundigen zodat er een sociaal netwerk ontstaat waarbij ouders elkaar kunnen ondersteunen als dat nodig is?’
Centeringmodel – vele gedaanten
Moeilijk bereikbare groepen
Bij de uitbraak van het coronavirus in maart 2020 bleken veel zwangeren van Eritrese afkomst de RIVM-regels om verspreiding te voorkomen, niet te begrijpen. Tegelijkertijd vielen CenteringZwangerschaps-bijeenkomsten fysiek uit. In recordtempo werd een specifieke online Centering-versie voor de Eritrese groep ontwikkeld.
Doordat Eritrese zwangeren verspreid over het land wonen en graag samen in een groep bijeenkomen, blijkt deze online variant hen beter te bereiken. Om dezelfde reden wordt ook aan andere vluchtelingen de online variant aangeboden. Voor het medische zorgdeel moeten zwangeren dan nog wel de verloskundige individueel bezoeken. In drie AZC’s is gekeken naar het effect van CenteringOuderschaps groepen op locatie. Dit blijkt veel, met name mentale, ondersteuning te bieden en is een van de speerpunten van TNO om in de toekomst verder te implementeren en onderzoeken.
Internationaal
In 2024 is een groot EU-project afgerond waarin met behulp van een consortium onder leiding van TNO in acht landen Centering-based Groupcare voor zwangeren in een kwetsbare positie is ingevoerd. Het gaat om zowel CenteringZwangerschap als CenteringOuderschap in Ghana, Zuid-Afrika, Kosovo, Suriname, België, Engeland en Nederland. Dat heeft geleid tot een pakket aan ondersteunende instrumenten die wereldwijd gebruikt kan worden om met implementatie van op Centering gebaseerde groepszorg aan de slag te gaan. Rijnders wil nu met TNO dit internationale consortium voortzetten en uitbreiden ter bevordering van opschaling, bestendigen en het uitrollen van het zorgmodel naar andere landen.
Andere zorgdomeinen
De op het Centering model geënte werkwijze is in een huisartsenpraktijk in Meppel in 2020 doorontwikkeld en aangeboden aan een totaal andere groep: mensen met diabetes-type-2. Het zogenaamde CenteringDiabetes model wordt nu uitgeprobeerd in drie andere huisartsenpraktijken waaraan een warme overdracht naar de locale Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) is toegevoegd. Ook kijkt TNO samen met de Maag Lever Darm Stichting hoe op Centering gebaseerde groepszorg geschikt gemaakt kan worden voor patiënten met risico op leververvetting bij de maag-, darm- en leverpoli.
Het zorgmodel lijkt een goede manier om multidisciplinaire, cliënt-centrale zorg te geven. Zorgverleners en cliënten leren elkaar en zichzelf beter kennen en werken samen aan oplossingen om de gezondheid te verbeteren.
